مقدمه :

با شكل گيري آموزش و پرورش رسمي، مديريت مدرسه در كانون توجّه برنامه ريزان، صاحب نظران و پژوهش گران قرار گرفت چرا كه توجّه به اين امر مهم، موجب بهبود كيفيت فرايندها در آموزش و پرورش می شود و زمينه ی دست يابي به نتايج مورد انتظار جامعه و توسعه ی سرمايه ی انساني را فراهم مي سازد . 

اين در حالي است كه همواره رويارويي با مسائل و مشكلات، عملكرد مدرسه را تحت تأثير قرار داده و باعث كاهش ميزان كارآيي و اثربخشي مديريت مي شود و ايفاي نقش، انجام مأموريت ها و وظايف محوله را با مشكل روبه رو مي كند. بديهي است در چنين شرايطي اگرچه توجّه به عوامل گوناگون، متنوع و مؤثر از اهميّت ويژه اي برخوردار است امّا توانمندسازي مديران مدارس در برنامه ريزي و رهبري خلّاق فعّاليّت هاي آموزشي و تربيتي،  بهره گيري از ظرفيت سرمايه هاي انساني(كاركنان، اوليا و دانش آموزان) و جلب مشاركت فعّال اين سرمايه ی ارزشمند در اداره ی امور مدرسه، مديريت منابع مادّي و هم چنين جلب مشاركت مراكز و نهادهاي پيراموني بيش از هر راهبرد ديگري ارتقا و بهبود مديريت مدرسه را ممكن مي كند .

از آن جا كه هر نهاد يا سازماني براي رشد و بهبود مستمر، به يك الگو نيازمند است، آموزش و پرورش نيز به عنوان يك نهاد عظيم و اثرگذار در جامعه از اين مهم مستثني نيست و ضرورت اجراي برنامه اي كه بتواند مسير تعالي مديريت را تعريف،تسهيل، تسريع و دست يافتني كند چند برابر  مي شود. بدين منظور برنامه ی «تعالي مديريت مدرسه» با الهام از الگوی تعالي سازماني به منظور اجرا در سراسر كشور طراحي و توليد گرديد. مدل تعالي، نوعي ساختار مديريتي است كه با تكيه بر اصول و مفاهيم اساسي و توجّه به معيارهاي اصلي مديريت كيفيت جامع و سيستم خودارزيابي موجبات پيشرفت و بهسازي مدرسه  را فراهم مي سازد.

برنامه ی «تعالي مديريت مدرسه» آموزش و پرورش را به سمت يك سيستم آموزشي مبتني بر برنامه و عمل، پاسخ گويي بيش تر و توجّه به نيازهاي جامعه سوق خواهد داد. اجراي دقيق خودارزيابي و ارزيابي بيروني بر اساس تعاريف و شاخص هاي تعيين شده، به مديريت مدرسه فرصت مي دهد با بهره گيري از يك سيستم هوشمند و كارآمد شناسايي و به كارگيري مطلوب منابع و ظرفيت هاي موجود، بهبود مستمر و تعالي فرآيند آموزشي ـ تربيتي مدرسه را ممكن سازد. بدين ترتيب تمامي فرايندهاي مديريت در مسير تحول قرار گرفته و تفكر بهبود مستمر به عنوان یک اصل و ارزش در مدارس نهادینه مي شود .

 

تعریف برنامه تعالی مدیریت مدرسه:

برنامه ی «تعالي مديريت مدرسه» سعي دارد با تكيه بر سند تحول بنيادين آموزش و پرورش و نگاهي تعالي بخش، مدرسه محور، مشاركت جو و كيفيت مدار، ضمن تمركز بر فرايندهاي مديريتي، شرايطي را فراهم آورد تا كليه ی عوامل مؤثر در مديريت مدرسه، ضمن شناسايي ظرفيت ها و توانايي هاي داخلي و پيراموني خود، با اتّخاذ رويكرد برنامه محوري، نسبت به تعيين اهداف و طراحي برنامهی عملياتي مدرسه اقدام کند و با نگاهي تيزبين و نقاد به صورت مستمر عملكرد مدرسه خود را نسبت به نقشه ي راه يا برنامه ي عملياتي و هدف هاي قصد شده، بسنجد.

 هم چنين برنامه تعالی به مدیران و کادر مدیریتی مدرسه کمک می کند که به منظور جلوگيري از هرگونه اتلاف فرصت، با تشخيص خطاها و شكاف هاي عملكردي، راه هاي بهبود را شناسايي کنند و با برنامه ريزي مناسب به اجراي راهكارهاي بهبودی اقدام نمايند تا از اين طريق كيفيت مديريت مدرسه را ارتقا بخشيده و بهره وری را به بالاترین حد ممکن ارتقا دهند.

 

اصطلاح شناسی(ترمینولوژی)برنامه تعالی

در برنامه تعالی اصطلاحاتی وجود دارند که باید آنها را خوب بشناسیم:

۱-برنامه :خیلی ها به اشتباه طرح تعالی می گویند یادمان باشد تعالی مدیریت یک برنامه است .

۲-محور:در برنامه تعالی ۸محور وجود دارد هر محور یک هدف کلی را تحت پوشش قرار می دهد و از چند ملاک تشکیل شده است.

۳-ملاک مجموعه بهم پیوسته چند فعالیت است که یک استراتژی را تشکیل میدهند .

۴-شاخص :شاخص ها ریزترین عناصر برنامه هستند که مستقیما برایشان برنامه عملیاتی طراحی می کنیم هر شاخص عنوان فعالیتی است که به صورت واقعی در مدرسه اتفاق می افتد.

۵-در ادبیات برنامه عملیاتی به جای محور از اصطلاح هدف کلی،به جای ملاک از استراتژی و به جای شاخص از فعالیت استفاده میشود یعنی بخش ارزیابی و برنامه عملیاتی عبارات متفاوتی را با توجه به ماهیت خود به کار میبرند.

۶-خودارزیابی:فرایندی منظم و سیستماتیک که به صورت ماهانه توسط تیم یا تیم های خودارزیابی مدرسه و با استفاده از رویکردهای خودارزیابی انجام میشود و اجرای برنامه را مورد پایش قرار می دهد .

۷-ارزیابی بیرونی:گفتم برنامه تعالی از دو بخش تشکیل شده است :بخش ارزیابی و بخش عملیاتی.

تدوین برنامه عمل بر عهده مدرسه است اما ارزیابی بیرونی  توسط ارزیابان خبره استانی و کشوری انجام میشود.

۸-رویکردهای خودارزیابی:خودارزیابی یک فرایند نظام مند و علمی است که هدف اصلی آن گردآوری اطلاعاتی در خصوص شاخص ها و تعیین میزان رشد یا افت این شاخص ها نسبت به دوره قبل یا نسبت به استاندارد است بنابراین طبیعیست که خودارزیابی باید از ابزارهای علمی استفاده کند :مشاهده،مصاحبه،پرسشنامه،کارگاه

بررسی اسناد از رویکردهای خودارزیابی است .

بنابراین خودارزیابی درج نمره و عدد و ارقام به صورت ذهنی و تخمینی نیست بلکه این اعداد باید با استفاده از یکی از رویکردهای علمی به دست آمده و قابل دفاع باشد ابزارهاو ردیکردهای خودارزیابی باید در روز ارزیابی ارائه شوند.